Jak jagody chronią jelita przed skutkami leków na zgagę?

Badacze z University of Utah wykazali, że regularne spożywanie borówek i truskawek może skutecznie przeciwdziałać negatywnym zmianom w mikroflorze jelitowej wywołanym przez długotrwałe stosowanie inhibitorów pompy protonowej. W eksperymencie na myszach suplementacja odpowiednikiem 1,5-2 porcji świeżych jagód dziennie przywracała równowagę mikrobiomu jelitowego i zmniejszała stan zapalny. Szczególnie skuteczne okazały się truskawki, które redukowały markery zapalne w jelitach.

Inhibitory pompy protonowej, takie jak omeprazol, należą do najczęściej przepisywanych leków na świecie – stosuje je około 25% dorosłej populacji. Leki te skutecznie redukują produkcję kwasu żołądkowego, pomagając w leczeniu zgagi i refluksu. Jednak długotrwałe stosowanie PPI prowadzi do istotnych zmian w ekosystemie jelitowym poprzez podniesienie pH żołądka, co umożliwia namnażanie się bakterii, które normalnie nie przeżyłyby w kwaśnym środowisku.

W badaniu analizowano próbki z jelita ślepego i okrężnicy myszy, ponieważ są to główne miejsca fermentacji i przemiany składników odżywczych przez bakterie jelitowe. Naukowcy zastosowali zaawansowane sekwencjonowanie genetyczne 16S rRNA, aby dokładnie zmapować zmiany w składzie mikroflory. Wyniki pokazały, że omeprazol znacząco zwiększył liczebność potencjalnie szkodliwych bakterii, takich jak Streptococcus, podczas gdy suplementacja jagodami skutecznie odwróciła te niekorzystne zmiany.

Kluczowym odkryciem było to, że zarówno borówki, jak i truskawki zwiększyły liczebność korzystnych bakterii z rodzaju Bacteroides, które są istotne dla prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego. Dodatkowo truskawki wykazały unikalną zdolność do redukcji markera zapalnego iNOS – enzymu, którego nadmierna aktywność wiąże się z chorobami zapalnymi jelit. To sugeruje, że różne rodzaje jagód mogą działać przez odmienne mechanizmy dzięki różnej zawartości antyoksydantów zwanych antocyjaninami.

Dlaczego długotrwałe stosowanie PPI jest problematyczne dla jelit?

Inhibitory pompy protonowej działają poprzez blokowanie pomp H+/K+-ATPazy w komórkach okładzinowych żołądka, co skutecznie hamuje produkcję kwasu solnego. Chociaż mechanizm ten jest wysoce skuteczny w krótkoterminowym leczeniu chorób refluksowych, długotrwałe stosowanie tych leków prowadzi do szeregu niepożądanych efektów, szczególnie w odniesieniu do mikroflory jelitowej.

Podwyższenie pH żołądka, które normalnie wynosi poniżej 2, do wartości przekraczających 6, tworzy środowisko sprzyjające kolonizacji przez bakterie, które w warunkach fizjologicznych byłyby eliminowane przez kwas żołądkowy. Badania wykazują, że PPI mogą zwiększyć liczebność bakterii żołądkowych nawet 1000-krotnie. Ten wzrost bakterii prowadzi do zespołu zwanego SIBO (small intestinal bacterial overgrowth) – przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim.

Konsekwencje tych zmian wykraczają poza sam układ pokarmowy. Literatura medyczna łączy długotrwałe stosowanie PPI z:

• Zwiększonym ryzykiem infekcji Clostridioides difficile, która może prowadzić do zagrażającej życiu biegunki
• Niedoborami witamin i minerałów, szczególnie wapnia, magnezu, żelaza oraz witamin D i B12
• Pogorszeniem przepuszczalności jelitowej w chorobach zapalnych jelit
• Zwiększonym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych i zaburzeń funkcji nerek
• Gorszym rokowaniem u pacjentów z marskością wątroby

W obecnym badaniu omeprazol znacząco zwiększył liczebność Streptococcus – bakterii identyfikowanej jako biomarker niezdrowego starzenia się, związanej z wyższą częstością występowania nowotworów, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych. Niektóre gatunki z rodziny Streptococcaceae, jak Streptococcus anginosus, są naturalnie obecne w jamie ustnej i przeżywają jedynie w pH powyżej 5. Gdy PPI podnoszą pH żołądka powyżej 6, te bakterie ustne mogą kolonizować przewód pokarmowy. U pacjentów z marskością wątroby liczebność S. anginosus była 42-krotnie wyższa po leczeniu PPI, a obecność tych bakterii korelowała ze skróconym czasem przeżycia.

W jaki sposób jagody wpływają na mikrobiom jelitowy?

Jagody, szczególnie borówki i truskawki, są bogate w antocyjaniny – związki polifenolowe składające się z części węglowodanowej (glukoza, galaktoza, arabinoza) oraz antocyjanidyny (cyjanidyna, delfinidyna, malwidyna, petunidyna, peonidyna, pelargonidyna). Po spożyciu większość antocyjanin dociera do jelita grubego w niezmienionej formie, ponieważ enzymy trawienne człowieka nie są w stanie ich przyswoić.

W jelicie grubym enzymy bakteryjne rozkładają antocyjaniny, a uwolniony komponent węglowodanowy służy jako źródło energii dla bakterii symbiotycznych. Ten proces sprawia, że jagody działają jako naturalne prebiotyki – substancje wspierające wzrost korzystnych mikroorganizmów jelitowych. W badaniu zastosowano dawki fizjologicznie istotne: 3,7% liofilizowanego proszku z borówek (odpowiednik 1,5 porcji świeżych owoców) oraz 2,35% proszku truskawkowego (równowartość 2 porcji świeżych truskawek).

Wyniki pokazały, że zarówno borówki, jak i truskawki znacząco zwiększyły liczebność bakterii z typu Bacteroidetes i rodzaju Bacteroides. Te mikroorganizmy są kluczowe dla syntezy witamin z grupy B i witaminy K2, przemiany błonnika i produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, utrzymania prawidłowej bariery jelitowej oraz ochrony przed infekcją Clostridioides difficile. Badania wskazują, że Bacteroides jest negatywnie skorelowany z nawrotami CDI, co oznacza, że wyższa liczebność tych bakterii wiąże się z mniejszym ryzykiem ponownej infekcji.

Co istotne, obie jagody skutecznie zmniejszyły liczebność Streptococcus – bakterii, której nadmierny wzrost był wywołany przez omeprazol. Borówki dodatkowo zwiększyły liczebność Anaeroplasma oraz nieklasyfikowanych rodzajów z rodziny S24-7, podczas gdy truskawki zwiększyły także Prevotella, Desulfovibrio i Odoribacter. Należy podkreślić, że Prevotella maleje proporcjonalnie do czasu stosowania PPI u pacjentów z infekcją C. difficile, a jej niski poziom wiąże się z gorszym rokowaniem. Różnice w działaniu między borówkami a truskawkami mogą wynikać z odmiennego profilu antocyjanin – truskawki są bogate w pelargonidinę, której brakuje w borówkach.

Czy jagody zmniejszają stan zapalny jelit wywołany przez PPI?

Badacze ocenili ekspresję genów kodujących markery stanu zapalnego (iNOS, TNF-α, IL-1β, IL-10) oraz funkcji bariery jelitowej (MUC-2, Cldn-1, TJP-1) w okrężnicy myszy doświadczalnych. Wyniki pokazały, że omeprazol zwiększył ekspresję iNOS (indukowalnej syntazy tlenku azotu) – kluczowego enzymu zapalnego, który w nadmiarze przyczynia się do uszkodzenia tkanek jelitowych.

iNOS służy jako wskaźnik integralności nabłonka jelitowego i jest nadmiernie aktywny w chorobach zapalnych jelit. W fizjologicznych ilościach iNOS jest korzystny, pomagając w rozszerzaniu naczyń krwionośnych i obniżaniu ciśnienia krwi poprzez produkcję tlenku azotu. Jednak w warunkach przewlekłego zapalenia aktywność iNOS może wymknąć się spod kontroli. Syntetyzując tlenek azotu w nadmiarze, iNOS dostarcza bogaty substrat azotanowy, na którym rozwijają się bakterie oportunistyczne.

Kluczowym odkryciem było to, że suplementacja truskawkami, ale nie borówkami, skutecznie zmniejszyła ekspresję iNOS wywołaną przez omeprazol. Ta różnica prawdopodobnie wynika z unikalnego składu antocyjanin truskawek, szczególnie obecności pelargonidyny, której nie ma w borówkach. Zarówno borówki, jak i truskawki zmniejszyły ekspresję TNF-α (czynnika martwicy nowotworów alfa) – kluczowej cytokiny zapalnej produkowanej przez monocyty i makrofagi, która odgrywa rolę w wielu chorobach metabolicznych, takich jak choroba zapalna jelit, miażdżyca i niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby.

Analiza korelacji wykazała istotne związki między wybranymi rodzajami bakterii a markerami zapalenia. Akkermansia, Clostridium i Lactococcus były pozytywnie skorelowane z TNF-α, podczas gdy Blautia, Dorea i nieklasyfikowany rodzaj z rodziny Peptostreptococcaceae były negatywnie skorelowane z iNOS. Te dane sugerują, że korzystne działanie jagód na stan zapalny jest realizowane przez modyfikacje składu mikroflory jelitowej.

Czy dieta bogata w jagody może chronić jelita podczas terapii PPI?

Badanie dostarcza przekonujących dowodów, że regularne spożywanie borówek i truskawek może skutecznie przeciwdziałać niekorzystnym zmianom w mikroflorze jelitowej wywołanym przez długotrwałe stosowanie inhibitorów pompy protonowej. Suplementacja fizjologicznie istotnymi dawkami jagód przywróciła równowagę mikrobiomu, zwiększając liczebność korzystnych bakterii, takich jak Bacteroides i Prevotella, przy jednoczesnym zmniejszeniu potencjalnie szkodliwych mikroorganizmów, jak Streptococcus. Truskawki wykazały dodatkową zdolność do redukcji markera zapalnego iNOS, co sugeruje ich szczególny potencjał w łagodzeniu stanów zapalnych jelit związanych ze stosowaniem PPI. Wyniki te mają bezpośrednie znaczenie dla milionów pacjentów stosujących PPI na całym świecie, szczególnie tych narażonych na powikłania, takie jak infekcja Clostridioides difficile czy pogorszenie rokowania w marskości wątroby. Proste włączenie 1,5-2 porcji świeżych jagód do codziennej diety może stanowić dostępną i bezpieczną strategię wspierającą zdrowie jelit podczas długotrwałej terapii lekami przeciwrefluksowymi.

Pytania i odpowiedzi